O owsicy


Objawy tej choroby to przede wszystkim świąd w okolicy odbytu. W tej części ciała można zauważyć owsiki - białe, ruchliwe, jedno-centymetrowe niteczki. W sporadycznych przypadkach jest to możliwe, aby zaobserwować je w stolcu. Jeśli choroba trwa długo, może towarzyszyć jej szereg innych symptomów.



Początkowo, a także przy zarażeniu niewielką liczbą owsików dziecko może nie mieć żadnych objawów choroby. Nasilają się one wraz z długością trwania zarażenia oraz zakażeniem większą liczbą tych pasożytów. Najczęściej główną dolegliwością jest nieprzyjemne swędzenie w okolicy odbytu, które wzmaga się przede wszystkim wieczorem i w nocy. To wtedy aktywizują się samice wędrujące do okolic odbytu, gdzie składają jaja.



Swędzenie towarzyszące poruszającym się owsikom może prowadzić do zaburzenia snu u dziecka (bezsenność, nadmierna senność, wybudzanie się w nocy, "wędrowanie" po łóżku). Jeśli choroba trwa długo, jako konsekwencja przewlekłego zmęczenia wynikającego z niewyspania, owsica może powodować bladość skóry, "sińce" i "worki" pod oczami oraz prowadzić do kłopotów z koncentracją. Dziecko często staje się nadpobudliwe i niespokojne. Objawami tego może być zgrzytanie zębami i moczenie nocne. Maluch może mieć gorszy apetyt. Z tego powodu może chudnąć i słabo przybierać na wadze.


Długo nieleczona owsica może wywoływać zmiany na skórze w okolicy odbytu: zaczerwienienie, pojawienie się przeczosów (czyli linijnych powierzchownych zadrapań), czasami z towarzyszącym stanem zapalnym skóry. Dziewczynki z powodu choroby mogą uskarżać się na nieprzyjemne swędzenie i pieczenie sromu (zapalenie sromu) spowodowane najczęściej zajęciem tej okolicy przez owsiki. Obecność owsików można stwierdzić oglądając okolicę odbytu dziecka w nocy lub nad ranem. Badanie kału w kierunku pasożytów najczęściej nie wykazuje obecności tych pasożytów.

Owsica to jedna z najczęstszych chorób pasożytniczych przewodu pokarmowego. Występuje tylko u ludzi. Wywołują ją owsiki - ok. 1 centymetrowe nicienie. Zapadają na nią głównie małe dzieci, u których zachowania higieniczne nie są jeszcze nawykiem oraz członkowie ich rodzin. Owsica bardzo łatwo i szybko się przenosi. Można się nią zarazić, przede wszystkim przy całodobowym, bliskim kontakcie między domownikami lub osobami przebywającymi stale w "zamkniętym" środowisku np. w domach dziecka, szkołach z internatem.



Chorobą zarażamy się przez spożycie skażonego jedzenia, wkładanie do ust palców lub przedmiotów, na których znajdują się jaja owsika. Brudne ręce, przedmioty codziennego użytku takie jak zabawki, ręczniki, pościel, sztućce – wszędzie tam mogą znajdować się ogniska zapalne choroby. Na owsicę chorują przede wszystkim dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym (3-7 lat), wobec których upomnienia: Nie wkładaj palców do buzi!, Umyj ręce! - mimo, że często powtarzane, nie zawsze są skuteczne. Z tego powodu owsica rozprzestrzenia się szybko wśród osób znajdujących się w bezpośrednim otoczeniu chorego - np. wśród domowników lub rówieśników, z którymi ma kontakt. Zarazić się nią można jednak nie tylko w domu, ale także w przestrzeni publicznej: w przedszkolu, w szkole.



Kiedy inwazyjne (zdolne do zarażenia człowieka) jaja owsika dostaną się do przewodu pokarmowego, wylęgają się z nich larwy, które wędrują w głąb, do jelita grubego. Tam przez ok. 3 miesiące dojrzewają. Następnie zapłodnione samice przemieszczają się w stronę odbytu, wydostają się na zewnątrz ciała (zazwyczaj w nocy!) i składają w okolicach odbytu do 10 tysięcy, pokrytych lepką wydzieliną, jajeczek. Skóra w tej okolicy zaczyna wówczas swędzieć, dziecko w trakcie snu bywa niespokojne, drapiąc się gromadzi jajeczka pod paznokciami. Wystarczy, że maluch włoży do ust niedokładnie umyte ręce i dochodzi do ponownego zarażenia. Jaja spadają także na prześcieradło, wewnętrzną stronę ubrania. Gdy śluz obeschnie, unoszą się wraz z kurzem i mogą być wdychane z powietrzem lub osiadają na okolicznych przedmiotach. Poza organizmem człowieka jaja owsika potrafią przeżyć do 20 dni, zachowując zdolność do zakażania aż przez 3 tygodnie.

Cykl leczenia należy zacząć od przyjęcia leku (dla małych pacjentów np. w formie zawiesiny). Leczeniu farmakologicznemu powinni się poddać wszyscy domownicy. Wizyta u lekarza jest wskazana, aby potwierdzić diagnozę.



Aby leczenie było skuteczne, kurację należy powtórzyć po dwóch – trzech tygodniach. Ponieważ leki działają na dorosłe osobniki, a nie na ich jaja, ponowne przyjęcie leku zwiększa szansę na wytrucie tych pasożytów, które wylęgły się z jaj po pierwszej dawce leku. Leczeniu farmakologicznemu muszą się poddać wszyscy mieszkańcy domu.


Jeśli dziecko chodzi do przedszkola, konieczne jest zawiadomienie placówki. Wówczas dyrekcja powinna poinformować wszystkich rodziców i wychowawców o przypadku owsicy wśród podopiecznych oraz zintensyfikować zabiegi higieniczne w przedszkolu. Niestety wielu rodziców wciąż uważa ten temat za wstydliwy i nie mówi o nim w swoim najbliższym otoczeniu. Do powodzenia kuracji niezbędne jest również wyeliminowanie źródeł zakażenia wtórnego. Nie można leczonego dziecka położyć spać w tej samej pościeli, w której spało zanim zaczęło przyjmować leki. Jajeczka znajdujące się na prześcieradle mogą stanowić źródło ponownego zarażenia, które ma miejsce gdy dziecko przenosi jajeczka owsika z okolicy odbytu do ust. W ten sposób cykl życiowy nicienia zaczyna się od początku. Może dochodzić również do retroinwazji, w czasie której larwy posiadające zdolność ruchu cofają się do przewodu pokarmowego. Leczenie nie polega więc wyłącznie na podaniu farmaceutyków, ale przede wszystkim na zadbaniu o prawidłową higienę dziecka i wszystkich domowników.

Leczenie farmakologiczne, aby było skuteczne należy wspierać bardzo restrykcyjnym przestrzeganiem higieny. Istotne jest również dokładne sprzątanie domu. Działania te są niezbędne, aby efektywnie pozbyć się pasożytów.



Rano, po wieczornym przyjęciu leku, należy pamiętać o obowiązkowej zmianie piżam oraz pościeli. Rzeczy te należy uprać w wysokiej temperaturze (60°C lub 90°C), a następnie uprasować. Przez cały okres leczenia, każdej nocy ubieramy dziecku czyste (uprane i uprasowane) piżamki. Ważne jest to, aby wyrobić w dziecku nawyk codziennej zmiany bielizny. Najlepiej też stosować oddzielne ręczniki do wycierania ciała, rąk i twarzy. Uprać należy również pluszaki, a inne zabawki wymyć w bieżącej wodzie z mydłem lub nawet wyparzyć bądź przelać wrzątkiem. Meble wycieramy dokładnie na mokro, a po każdym sprzątaniu pierzemy ścierki w wysokiej temperaturze. Podobnie z podłogą: trzeba ją dokładnie odkurzyć, a następnie przemyć mopem parowym lub zwykłym mopem z użyciem gorącej wody. Należy również uprać w wysokiej temperaturze i uprasować wszystkie koce, narzuty w domu.


Prawidłowa dieta to nieodłączny element leczenia, a także sposób na zapobieganie zakażeniom pasożytami. Odpowiednie żywienie pomaga zregenerować śluzówkę jelit, wzmocnić układ odpornościowy, a także zadbać o prawidłową motorykę (pracę) przewodu pokarmowego.



Warto jeść produkty bogate w błonnik: kasze, chleb razowy, warzywa strączkowe, surowe warzywa i owoce, a ograniczyć przetworzone węglowodany. Dziecko nie powinno także jeść słodyczy. Pomocny może być czosnek, kiszona kapusta, sok z kiszonej kapusty, sok z czerwonych buraków. Przyjmowanie wymienionych produktów poprawia mikroflorę przewodu pokarmowego, sprzyja przyspieszonej pracy przewodu pokarmowego, skutecznie wspomagając kurację.

W przypadku podejrzenia owsicy u naszej pociechy można pobrać wymaz z odbytu w kierunku owsików. Kierując się nocną aktywnością owsików (dzięki temu - największym stopniem wykrywalności jaj owsików), badanie to należy wykonać w nocy lub nad ranem zanim dziecko wstanie z łóżka, przed oddaniem stolca i przed umyciem okolicy okołoodbytniczej. Nie ma natomiast znaczenia ani pora roku, ani faza księżyca.



Rutynowo zaleca się 3 krotny wymaz z odbytu, dzięki czemu szansa na potwierdzenie zarażenia sięga 90%. Nie ma natomiast znaczenia, jak często pobieramy wymaz. Można go robić codziennie lub w kilkudniowych odstępach. Niektórzy rodzice przyjmują postawę nieco bardziej wyczekującą. Po pobraniu pierwszego wymazu czekają na jego wynik. Kolejne wymazy pobierają dopiero po uzyskaniu negatywnych wyników pierwszego badania.

Jeżeli nie mamy możliwości zaopatrzenia się w gotowy zestaw do pobrania wymazu z odbytu w kierunku owsików (rzadko dostępne w aptekach), można takie badanie wykonać domowym sposobem. Oto kilka przykładów:

1. Przy pomocy przezroczystej (biurowej) taśmy klejącej.

1.1 Kawałek taśmy klejącej należy przykleić do skóry dziecka w okolicy odbytu, lekko uciskając. Po wykonanej czynności należy delikatnie odkleić plaster od skóry i przylepić na NIEWIELKĄ PRZEZROCZYSTĄ PŁASKĄ powierzchnię (szkło, plastik), starając się, żeby pod przylepcem nie pozostały pęcherzyki powietrza. Następnie zweryfikować podejrzenia w laboratorium parazytologicznym. Niewielka, przezroczysta, płaska powierzchnia stworzonego „preparatu” umożliwia obejrzenie go od razu pod mikroskopem. Konieczność przeklejenia plastra np. na szkiełko podstawowe zmniejsza szansę na wykrycie jaj pasożytów.

1.2 Odcięty kawałek taśmy klejącej można również założyć stroną bez kleju na płaski zaokrąglony (i bezpieczny) przedmiot np. szpatułkę do oglądania gardła. Następnie otrzymanym narzędziem (klej od zewnątrz) wymazać okolicę okołoodbytniczą, zdjąć taśmę klejącą i przylepić na przezroczyste podłoże (jak wyżej).

2. Przy pomocy patyczka do uszu.

Patyczek do uszu należy z jednej strony owinąć przezroczystą folią spożywczą, przymocowując folię do patyczka. Następnie zamoczyć folię w niewielkiej ilości wody w temperaturze pokojowej (co zwiększa przyczepność jaj) i mokrą folią wymazać okolicę odbytu (na zewnątrz, bez wkładania patyczka do  środka odbytu). Po pobraniu wymazu należy umieścić patyczek wraz z folią w zamykanym, czystym pojemniku np. do pobierania moczu i dostarczyć do laboratorium parazytologicznego gdzie próbka zostanie zweryfikowana pod kątem obecności owisków.


Jak wykonać wymaz do badania w kierunku owsicy?


1. Wymaz należy pobrać z okolic odbytu.


2. Najlepiej pobrać go nocą lub nad ranem, zanim dziecko wstanie z łóżka.


3. Jeśli nie ma gotowego zestawu można przygotować zestaw domowym sposobem:

  • Przy pomocy przezroczystej (biurowej) taśmy klejącej.





  • Przy pomocy patyczka do uszu.






4. Rutynowo zaleca się trzykrotny wymaz z odbytu, dzięki czemu szansa na potwierdzenie zarażenia sięga 90%. Nie ma natomiast znaczenia, jak często pobieramy wymaz. Można go robić codziennie lub w kilkudniowych odstępach.


Przed użyciem zapoznaj się z ulotką, która zawiera wskazania, przeciwwskazania, dane dotyczące działań niepożądanych i dawkowanie oraz informacje dotyczące stosowania produktu leczniczego, bądź skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, gdyż każdy lek niewłaściwie stosowany zagraża Twojemu życiu lub zdrowiu.